Σιγά μην περιμένει η ζωή πίσω από κλειστές πόρτες

ή

Να προσέχετε τους καρχαρίες

Μεγαλώνοντας, αδειάζουν τα χρώματα. Η οργή, ο θυμός, ο φόβος, η αγωνία. Όλα μπαίνουν στη ζωή μας, όλα χωράνε. Οι επιτυχίες, οι χαρές, οι απώλειες. Αν όμως θυμάμαι μια περίοδο εντελώς στοχευμένη, μια περίοδο όπου ένας ήταν ο σκοπός, μια περίοδο που έμοιαζε ότι θα πηδούσαμε πάνω από το αυλάκι της ευτυχίας, από το «ήμουν» στο «θα είμαι», ήταν η περίοδος των πανελληνίων εξετάσεων.

Δεν ξέρω αν έφταιγε ότι μεγάλωνα στην επαρχία, δεν ξέρω αν οι γονείς μου θεωρούσαν το πανεπιστήμιο μονόδρομο και μας είχαν γαλουχήσει με το όνειρο των σπουδών.

Δεν ξέρω αν έφταιγε ότι όλοι οι ωραίοι τύποι στην πόλη μας ήταν οι φοιτητές που έρχονταν στις γιορτές και κάνανε την πόλη πολύχρωμη.

Δεν ξέρω τι έφταιγε, πάντως ήξερα καλά ότι υπήρχε μια κόκκινη γραμμή που έκοβε τα πάντα στα δύο. Οι εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Το πριν και το μετά. Κοιτούσα με θλίψη τα παιδιά που δεν τα κατάφεραν κι έκαναν κι άλλο χρόνο φροντιστήριο, κι άλλο, κι ύστερα; Προσωπικά δεν μπορούσα να φανταστώ τίποτα ύστερα απ’ αυτό. Τώρα που το σκέφτομαι, νομίζω ότι από το δημοτικό ένα κομμάτι της προσπάθειας μου ήταν για τότε που θα πάω στο πανεπιστήμιο, θα φύγω από τη Λάρισα, θα γίνω ανεξάρτητη, θα γίνω εγώ, θα ξέρω τι θέλω και πού πάω. Θα μπορώ να σχεδιάσω ταξίδια και θα μπορώ να κάνω ό,τι θέλω, δηλαδή τόσα διαφορετικά σενάρια ζωής.

Είχαμε φορτώσει με τόσες προσδοκίες αυτό το πέρασμα στο πανεπιστήμιο. Ήταν το διαβατήριο για την έξοδο από τους περιορισμούς της γενέθλιας γης στις προσκλήσεις μιας μεγαλούπολης, όπου μας περίμεναν η ποίηση, η επανάσταση αλλά και ο έρωτας. Εκεί, στο πανεπιστήμιο, θα ζούσαμε με τα… χίλια.

Ίσως γι’ αυτό ακούω πανελλήνιες και με πιάνει ακόμα πανικός. Θυμάμαι διάβαζα στο μπαλκόνι, καταπατώντας όλες τις υποσχέσεις ότι θα κοιμηθώ νωρίς, θα χαλαρώσω, δε θα έχω άγχος. Το τραπεζάκι γεμάτο σημειώσεις και γαρδένιες, απέναντι το πάρκο του Αλκαζάρ, νύχτα καλοκαιριού γεμάτη ήχους και μυρωδιές και υποσχέσεις, κι εγώ να μετρώ όλη τη ζωή μου την επόμενη μέρα. Αν δεν γράψω, αν δεν περάσω, αν δε φύγω. Την άλλη μέρα έγραφα σ’ ένα εξεταστικό κέντρο στην άλλη πλευρά της πόλης. Φτάνοντας, συνειδητοποίησα ότι είχα ξεχάσει την ταυτότητα. Γυρίσαμε πίσω, το αυτοκίνητο περνούσε όλα τα φανάρια ανεξαρτήτως χρώματος, έφτασα την ώρα που έκλειναν οι πόρτες, αλλά μπροστά στην απελπισία μου άνοιξαν. Για χρόνια μετά έβλεπα τον ίδιο εφιάλτη, ότι δε θα προλάβω, ότι οι πόρτες δε θα ανοίξουν, ότι η ζωή θα φύγει χωρίς εμένα μέσα. Μετά, πολύ μετά, κατάλαβα. Σιγά μην περιμένει η ζωή πίσω από κλειστές πόρτες.

Δε θα ήθελα τα παιδιά μου να περάσουν την ίδια αγωνία. Θα ήθελα να τους μάθω ότι η ευτυχία είναι φτιαγμένη από άλλα υλικά. Πως ό,τι κι αν διαλέξουν, πρέπει να το θέλουν πολύ. Θυμάμαι κάποια φίλη που ήθελε να σπουδάσει χορό, «και δε θα πάει στο πανεπιστήμιο;» είχε πει η θεία Λιλή. Ο χορός, η μουσική ήταν δραστηριότητες παράλληλες των πανεπιστημιακών χρόνων κι όχι σκοπός. Τι μικρός που ήταν ο κόσμος που ονειρευόμουν. Όχι, δε θέλω να σκέφτονται έτσι τα παιδιά. «Κι αν ο γιος σου σου πει ότι θέλει να γίνει ποδηλάτης ή ορειβάτης ή εκπαιδευτής δελφινιών, θα τον αφήσεις;» με ρώτησε μια φίλη.

Ναι, και μάλιστα θα φουσκώσω κι όσο μπορώ τα πανιά του για να κάνει το όνειρό του μεγαλύτερο. Γιατί τώρα ξέρω ότι καμιά πόρτα δε μας κάνει ευτυχισμένους, αν δε μάθαμε από μικροί να εκτιμάμε τη ζωή. Να δίνουμε μάχες. Να χαμογελάμε στα μικρά θαύματα της καθημερινότητας.

Το μόνο που θα πω στον γιο μου είναι αυτό που μου είπε και μένα ένας μικρός μου φίλος όταν του εκμυστηρεύτηκα το παιδικό μου όνειρο να κάνω τον γύρο του κόσμου με το ποδήλατο. «Κυρία, να προσέχετε όμως τους καρχαρίες. Δηλαδή, όταν θα βάλετε το ποδήλατο πάνω στη σχεδία ή στη βάρκα, να προσέχετε τους καρχαρίες μην τρυπήσουν τις ρόδες».

Και κάτι ακόμα που μου έμαθαν τα παραμύθια. Μπροστά μας ανοίγονται πολλοί δρόμοι. Άλλος πάει στο βουνό, άλλος στη θάλασσα, άλλος στο πανεπιστήμιο, άλλος στο χωριό. Είναι κρίμα να μην πάρεις τον δικό σου δρόμο. Κι αν πάλι συναντήσετε στον δρόμο σας καρχαρίες, προσέχετε μην τρυπήσουν τις ρόδες.

Ταξιδευτές 4 εποχών

Την αγόρασα πριν από 12 χρόνια. Τα παιδιά μου μικρά ακόμα, ήθελα να τους μυήσω σε διακοπές με σκηνή. Η Αλεξάνδρα 9, ο Στέργιος 4. Καλεσμένοι στο κτήμα της κολλητής. Όλες οι φίλες θα πηγαίναμε με τα παιδιά μας. Δεν είχα σκηνή και άρχισα την έρευνα αγοράς. Ήταν η ακριβότερη αλλά και η καλύτερη με διαβεβαίωσαν: «Τεσσάρων εποχών, βλέπετε». Το σκεφτόμουνα όταν χτύπησε το τηλέφωνο και ήταν ο άντρας μου ο οποίος μου είπε να την πάρω αμέσως γιατί ονειρευόταν διακοπές χειμώνα καλοκαίρι στη σκηνή. Στο κτήμα όλοι γέλασαν μαζί μου «Να σας δούμε χειμώνα στη σκηνή».

Όταν την άνοιξα συνειδητοποίησα ότι τόσα χρόνια ήμουνα βοηθός σκηνής. Εκτελούσα διαταγές αλλά ποτέ δεν είχα στήσει μια σκηνή ολομόναχη. Τα παιδιά με κοιτούσαν και περίμεναν να τους πω. Δεν ήθελα να τους απογοητεύσω κι έτσι μετά από πολλές ώρες ταλαιπωρία τα καταφέραμε οι τρεις μας και μπήκαμε στη σκηνή. Από εκείνη τη στιγμή άρχισαν τα πρώτα παράπονα. «Δεν μου αρέσει να κοιμάμαι πάνω στο χώμα. Δεν μου αρέσουν τα ζουζούνια. Φοβάμαι τα σκοτάδια που τρέχουν πάνω στη σκηνή». Τα ξεπεράσαμε όλα. Και σε λίγο ήμασταν όλοι πανευτυχείς κι έτοιμοι να απολαύσουμε τις διακοπές μας. Γελούσαμε κι ας έμπαινε χώμα στη σκηνή, βγάζαμε με προσοχή όποιο έντομο μας επισκεπτόταν δίχως πρόσκληση και τα σκοτάδια ήταν η αφετηρία για την επόμενη ιστορία.

Θυμάμαι τα δυο παιδιά επέμεναν να κοιμηθώ στη μέση. Ανοίξαμε το πίσω παράθυρο. Άκουγα την αναπνοή τους και κοιτούσα τα αστέρια. Μου φάνηκε ότι ένα αστέρι αναβόσβησε σαν να άκουσε την ευχή μου. «Να είμαστε πάντα καλά. Να αγκαλιαζόμαστε και να χωράμε στη σκηνή. Να ταξιδεύουμε. Να γνωρίζουμε τον κόσμο. Να γίνουν τα παιδιά μου ταξιδευτές».

Ξανασυναντήθηκα με τη σκηνή μετά από 12 χρόνια. Τα παιδιά αποφάσισαν να στήσουνε τη σκηνή στην παραλία της Ελυγιάς. Πριν τους υποσχεθώ ότι θα πάω στο Ηράκλειο να τους αγοράσω ανακάλυψα στην αποθήκη τη σκηνή με το ονοματεπώνυμο: 4 εποχών. Την έστειλα φωτογραφία στα παιδιά. «Εκείνη η σκηνή από το κτήμα στο Άστρος; Καλά μαμά άξιζε τα λεφτά της». 

Τόσα χρόνια και περίμενε εκείνη την υπόσχεση, «διακοπές χειμώνα, καλοκαίρι με σκηνή». Πήγα να γκρινιάξω αλλά ύστερα θυμήθηκα πόσα αγαπημένα καλοκαίρια πέρασα με τα παιδιά μου αγκαλιά σε κρεβάτια, σε παραλίες, σε πεζούλες. Και τα κατάφερα κι αγάπησαν τα καλοκαίρια, αγάπησαν τα φαράγγια, τις μοναχικές παραλίες, τις εξερευνήσεις και τις περιπέτειες. Τα κατάφερα. Κι ας περίμενε η σκηνή τόσα χρόνια. Η ευχή έπιασε. Τα παιδιά μου έγιναν ταξιδευτές  4 εποχών.  

Το ερωτηματολόγιο του Προυστ


Ποιο είναι το κύριο γνώρισμα του χαρακτήρα σας;
το σύνδρομο μαθήτριας

Το μεγαλύτερο προτέρημά σας;
ενθουσιάζομαι εύκολα

Το κυριότερο ελάττωμά;
ενθουσιάζομαι εύκολα

Πότε και πού υπήρξατε ευτυχισμένος;
πριν λίγους μήνες , πριν φύγει η μελίνα

Πώς φαντάζεστε την τέλεια ευτυχία;
ένα μεγάλο αγρόκτημα με τους αγαπημένους μου όπου θα μπορούμε να έχουμε όσα ζώα θέλουμε

Τι ή ποιος είναι η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής σας;
μεγάλο πάθος η οικογένειά μου

Ποιο ταλέντο θα θέλατε να είχατε;
του εξερευνητή

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον εαυτό σας, ποιο θα ήταν αυτό;
να τολμώ μεγαλύτερα ταξίδια

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στην οικογένειά σας, ποιο θα ήταν αυτό;
να κοιμόμαστε συχνότερα κάτω απ΄  τα αστέρια

Τί εκτιμάτε περισσότερο στους φίλους σας;
την αγάπη τους

Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο επίτευγμά σας;
το ξέγνοιαστο γέλιο των παιδιών μου

Πού θα θέλατε να ζείτε;
σ΄ έναν μεγαλύτερο κήπο, σε μια πιο πράσινη πόλη

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σας;
το τέλος

Τι αντιπαθείτε περισσότερο;
τη τσιγκουνιά συναισθημάτων

Ποιο χαρακτηριστικό σας αντιπαθείτε περισσότερο;
την αδυναμία μου να φτάσω στην ώρα μου στα ραντεβού μου

Τι αντιπαθείτε περισσότερο στους άλλους;
τη σκληρότητα

Τι θεωρείτε ως τη μεγαλύτερή σας σπατάλη;
το ξόδεμα χρόνου σε ανούσιες σχέσεις

Ποιο είναι το αγαπημένο σας ταξίδι;
στο Αιγαίο

Ποια θεωρείτε την πιο υπερτιμημένη αρετή;
την αυτοπεποίθηση στα όρια του ξιπασμού

Σε ποιες περιστάσεις ψεύδεστε;
όταν πρόκειται να πληγώσω κάποιον άνθρωπο που αγαπώ

Τι δεν σας αρέσει στην εμφάνισή σας;
τα περιττά κιλά

Ποιον άνθρωπο απεχθάνεστε;
κάθε φασίστα, κάθε ρατσιστή

Ποια λέξη ή φράση χρησιμοποιείτε κατά κόρον;
«μωρό μου»

Ποιο πράγμα θεωρείτε ότι σας χαρακτηρίζει;
το πήγαινε έλα από την πραγματικότητα στα παραμύθια για να εξηγήσω τα ανεξήγητα

Για ποιο πράγμα έχετε μετανιώσει;
για τις αγκαλιές που δεν έδωσα όταν έπρεπε

Ποια είναι η αγαπημένη σας ασχολία;
να πηγαίνω μεγάλες βόλτες με τα σκυλιά μου

Ποιοι είναι οι ήρωές σας στην πραγματική ζωή;
τα παιδιά μου

Ποιοι είναι οι ήρωές σας στη λογοτεχνία;
οι ήρωες των βιβλίων που διάβαζα παιδί. Το κοριτσάκι στο « Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν» , ο Ροβινσώνας Κρούσο, η Ζωή στο « Όταν ο ήλιος» της Σαρή, ή οι μεγάλοι επαναστάτες των φανταστικών διηγήσεων του πατέρα μου

Πώς θα θέλατε να πεθάνετε;
στα όνειρά μου

Αν πεθαίνατε κι επιστρέφατε στη ζωή, ποιον άνθρωπο ή πράγμα θα θέλατε να ενσαρκώσετε;
έναν μεγάλο ταξιδευτή

Λάθη στα οποία δείχνετε τη μεγαλύτερη επιείκεια…
όταν είναι αντίδραση ή φυσικό επακόλουθο μεγάλης αδικίας

Ποιο είναι το αγαπημένο σας απόφθεγμα;
Τα όνειρα και τα θαύματα είναι θέμα εξάσκησης

Anneka Esch-van Kan, www.kinderbuch-couch.de

για το βιβλίο «Μια άλλη µέρα θα νικήσεις εσύ!» των εκδόσεων Πατάκη

«To “ποιος κερδίζει;” είναι ένα ερώτηµα που ξεπερνά τα όρια της οικογενειακής ζωής και αφορά ένα βασικό πρόβληµα των σύγχρονων ανταγωνιστικών κοινωνιών. Από παιδιά διαµορφώνουµε συµπεριφορές που θα µας χαρακτηρίζουν σε ολόκληρη τη ζωή µας. Συνεχής σύγκριση και ανταγωνισµός. Η επιτυχία καθορίζει την αξία ενός ατόµου και την αυτοεκτίµησή του. Κερδίζουµε από την αποτυχία των άλλων. Κι αυτό σηµαίνει “επιτυχία”. Τι είδους σχέσεις όµως θέλουµε να καλλιεργήσουµε; Ένα παιδικό βιβλίο που ασχολείται µε ένα βασικό πρόβληµα της εποχής µας µε αγάπη και διακριτικό τρόπο. Είναι καλή ιδέα να αφιερώσετε χρόνο για να το διαβάσετε και να µιλήσετε στα παιδιά σας. Ένα παραµύθι για τη βία της σύγκρισης και τις επιπτώσεις της ανταγωνιστικής συµπεριφοράς. Εκπαιδευτικό, διακριτικό και λίγο λυπηρό – αλλά τόσο όµορφο».

Gerald Jatzek, Wiener Zeitung

για το βιβλίο «Μια άλλη µέρα θα νικήσεις εσύ!» των εκδόσεων Πατάκη

«Κερδίζει το σηµαντικότερο πράγµα στη ζωή; Ή υπάρχουν άλλες αξίες; Φυσικά, η απάντηση εξαρτάται από την οικονοµική και πολιτική σας θέση και µπορεί να είναι διαφορετική στο Τόκιο, διαφορετική στην Αθήνα. Η Μαρία Παπαγιάννη σίγουρα πιστεύει ότι ζεις καλύτερα µε άλλες αξίες όπως η φιλία, η συµπόνια και –προφανώς στην Ελλάδα του 2013– η αλληλεγγύη. Η συγγραφέας αναπτύσσει µε δεξιότητα αυτό ακριβώς το θέµα, µιλώντας για τη σχέση ανάµεσα σε δύο κάστορες που είναι αδέλφια αλλά εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες. Τα δυο αδέλφια παίζουν, ζουν περιπέτειες και µιλάνε πολύ. Και είναι αυτές οι κουβέντες τους που –πέρα από την απόλαυση της ανάγνωσης– µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως αφετηρία για να φιλοσοφήσετε λίγο µε τα παιδιά».

toutelaculture.com

για το βιβλίο «Μια άλλη µέρα θα νικήσεις εσύ!» των εκδόσεων Πατάκη

«Στα παιδιά αρέσει να παίρνουν µέρος σε αγώνες και σε ανταγωνιστικά παιχνίδια, αλλά εκείνοι που χάνουν καµιά φορά πληγώνονται και αισθάνονται κατώτεροι. Αυτό συµβαίνει µε τον Pollux εδώ. Κι αυτό θα τον παρακινήσει να ξεπεράσει τον εαυτό του, αλλά και να ωριµάσει, να καταλάβει ότι κάτι άλλο είναι πιο σηµαντικό από το να κερδίσει. Κατάλαβε ότι αυτός που αγαπά και τον αγαπούν είναι πάντα νικητής. Ένα φιλοσοφηµένο και τρυφερό βιβλίο µε υπέροχες εικόνες».

Ελένη Σβορώνου, Ο Αναγνώστης

για το βιβλίο «Μια άλλη µέρα θα νικήσεις εσύ!»

«Οι κάστορές µας είναι οι αιώνιοι “ήρωες” της Γης. Ματαιόδοξοι αλλά και ικανοί για τις πιο γενναίες υπερβάσεις. Ικανοί να αντιληφθούν ότι “τελικά, όλα είναι θέµα τύχης και οι θεοί µπορεί να πάψουν να σε υποστηρίζουν όποτε τους αρέσει – δε χρειάζεται πάνω από ένα λεπτό για να γίνεις από τυχερός άτυχος. Το πιο σηµαντικό είναι ποιος είσαι, τι µένει από σένα, όταν η τύχη σε εγκαταλείψει”. Αλλά αυτό ακριβώς µπορεί να κάνει η καλή παιδική λογοτεχνία. Με τον αφαιρετικό και λιτό της λόγο µπορεί να συµπυκνώσει νοήµατα και ιδέες για τη ζωή που ανήκουν στη σφαίρα της φιλοσοφίας. Ο Άρης το κατάλαβε καλά αυτό, όταν η τύχη τον εγκατέλειψε. Ας είµαστε λοιπόν ο εαυτός µας. Μια άλλη µέρα θα νικήσουµε, αλλιώς».

Έλενα Αρτζανίδου, Thinkfree

για το βιβλίο «Είχε απ’ όλα και είχε πολλά» των εκδόσεων Πατάκη

«Μια διαφορετική, ενδιαφέρουσα ιστορία. Πυκνογραµµένη και καλογραµµένη. Που καταφέρνει να διαχειριστεί τις εµµονές του ήρωά της, που φέρνουν πόνο και σκοτάδι στον τόπο. Σε κάθε σελίδα νοµίζεις πως ακούς µουσική που γεννά το σκότος, την αποξένωση, τον τρόµο, µέχρι που φτάνει και πάλι το φως και η ελπίδα. Μια ιστορία θεατρική, ή καλύτερα µια ιστορία για όπερα. Το βιβλίο απαιτεί πολλές αναγνώσεις µε σταµατήµατα και σιωπές. Αναζητά µυηµένους αναγνώστες ενώ παράλληλα έλκει σαν µαγνήτης τους “άλλους”, τους νέους εκκολαπτόµενους αναγνώστες. Και σε αυτό της το έργο η Μαρία Παπαγιάννη τολµά να αναµετρηθεί µε το πάθος του πλούτου, που µόνο πόνο, καταστροφή, ξενιτιά και µαρασµό προκαλεί και όλα αυτά µε λίγες δωρικές λέξεις, εύστοχες και δηµιουργικές. Μια µαστόρισσα που σαγηνεύει, ενώ µεθοδικά απαιτεί την προσοχή του παλιού αλλά και του νέου της αναγνώστη».

Μάνος Κοντολέων, Bookia

για το βιβλίο «Είχε απ’ όλα και είχε πολλά» των εκδόσεων Πατάκη

«Η Παπαγιάννη, ενώ γράφει µε λυρισµό και τρυφερότητα, θίγει θέµατα και µε έντονα πολιτικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά, αλλά και µε διάθεση να µυήσει το παιδί σε µια κυκλική και διόλου ωφελιµιστική ανάλυση του κόσµου».

Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου, Bookpress

για το βιβλίο «Είχε απ’ όλα και είχε πολλά» των εκδόσεων Πατάκη

«Η συγγραφέας µε λόγο απλό και άµεσο, µέσα από την παραµυθική παραβολή θίγει σοβαρά ζητήµατα που αντιµετωπίζουν τα παιδιά, αλλά και οι µεγάλοι στη σηµερινή δύσκολη εποχή. […] Χωρίς διδακτισµό, ούτε καν έµµεσο, η Παπαγιάννη αναδεικνύει την τροφοδοτική και ανατροφοδοτική δύναµη της γνώσης, της φαντασίας και της µνήµης στη δηµιουργία και αναδηµιουργία µιας ζωής γεµάτης αισιοδοξία, χαρά, ελπίδα και κυρίως απαλλαγµένης από ποικίλους φόβους και εφιάλτες που δηλητηριάζουν τη ζωή µας και τη µετατρέπουν σε αληθινή κόλαση. Το παραµύθι αυτό της Μαρίας Παπαγιάννη είναι ένα σύγχρονο πολιτικό, µε την ευρεία έννοια, αφήγηµα, καθώς αναδεικνύει, συχνά αντιθετικά, τις έννοιες της ελευθερίας, της υποδούλωσης, της ελεύθερης βούλησης, της υποταγής, της αγάπης, του µίσους, της προσωπικής και κοινωνικής αποµόνωσης, της απολυταρχίας και της δηµοκρατίας, της οµαδικής αντιµετώπισης των δυσκολιών, της αντίστασης στον αυταρχισµό, µε τρόπο ιδιαίτερα ευχάριστο και θελκτικό. Σαφώς το κείµενο αυτό επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις».